Uzyskanie prawomocnego wyroku często postrzegane jest jako moment definitywnego przesądzenia sytuacji prawnej wierzyciela. Sprawa została rozpoznana przez sąd, a dalsze działania sprowadzają się – w powszechnym przekonaniu – wyłącznie do kwestii egzekucji wierzytelności. W praktyce jednak właśnie na tym etapie dochodzi do poważnych błędów – nie w zakresie samego prawa do dochodzenia roszczenia, lecz terminu jego przedawnienia. Uchwała Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., sygn. akt III CZP 21/25 („Uchwała III CZP 21/25”) porządkuje sposób ustalania końca terminu przedawnienia roszczeń stwierdzonych wyrokiem lub ugodą i zamyka spór, który przez lata prowadził do rozbieżnych rozstrzygnięć sądowych.
Przedmiot uchwały i istota zagadnienia prawnego
Uchwała III CZP 21/25 zapadła w związku z przedstawieniem przez Sąd Rejonowy zagadnienia prawnego, z uwagi na powzięcie wątpliwości, czy do określenia końca biegu terminu przedawnienia roszczeń wymienionych w art. 125 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm. dalej jako: „KC”) należy stosować art. 118 zdanie drugie KC, czy też regułę ogólną wynikającą z art. 112 KC.
Przepisy art. 125 § 1 KC określają długość terminu przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu lub ugodą, ale nie wskazuje wprost, jak liczyć jego koniec. Z kolei przepisy art. 118 KC wprowadzają zasadę, że jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej dwa lata, to jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Dotychczasowe rozbieżności interpretacyjne wynikały z faktu, że część sądów i przedstawicieli doktryny przyjmowała, że art. 125 KC – jako przepis szczególny – wyłącza stosowanie reguły z art. 118 KC i że w takich przypadkach termin przedawnienia upływa „co do dnia”, zgodnie z art. 112 KC.
Problem nie dotyczył zatem samej długości terminu przedawnienia, lecz sposobu ustalenia momentu jego upływu. W praktyce różnica ta miała doniosłe znaczenie procesowe, zwłaszcza w sprawach o nadanie klauzuli wykonalności oraz w postępowaniach egzekucyjnych.
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy w Uchwale III CZP 21/25 wyraził jednoznaczne stanowisko, przyjmując, że – do określenia końca terminów przedawnienia roszczeń wymienionych w art. 125 § 1 KC ma zastosowanie art. 118 zdanie drugie KC.
Oznacza to, że roszczenia stwierdzone:
- prawomocnym orzeczeniem sądu,
- orzeczeniem sądu polubownego,
- ugodą zawartą przed sądem lub sądem polubownym,
- ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd,
przedawniają się z upływem sześciu lat, chyba że stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, należne w przyszłości, które przedawnia się z upływem trzech lat, natomiast koniec biegu terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (co do zasady 31 grudnia).
Wyjątek dotyczący terminów krótszych niż dwa lata
Reguła określona w art. 118 zdanie drugie KC nie ma zastosowania do terminów przedawnienia krótszych niż dwa lata. W takich przypadkach koniec terminu ustala się zgodnie z art. 112 KC, a więc z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu.
Odstępstwo to należy postrzegać jako celowe i racjonalne – jego celem jest zapobieżenie nadmiernemu wydłużaniu bardzo krótkich terminów przedawnienia.
Znaczenie uchwały III CZP 21/25 dla praktyki
Z punktu widzenia praktyki orzeczniczej i procesowej uchwała III CZP 21/25 ma istotne znaczenie porządkujące. Eliminuje ona rozbieżności interpretacyjne i powinna znaleźć zastosowanie nie tylko do art. 125 KC, lecz także – per analogiam – do innych przepisów przewidujących szczególne terminy przedawnienia, a jednocześnie nie regulujących jak liczyć ich koniec.
Uchwała ułatwia również ocenę skuteczności czynności podejmowanych przez wierzycieli, w szczególności w kontekście:
- składania wniosków o nadanie klauzuli wykonalności,
- wszczynania postępowań egzekucyjnych,
- podnoszenia zarzutu przedawnienia przez dłużników.
Uchwała Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., sygn. akt III CZP 21/25, zmierza do ujednolicenia wykładni przepisów regulujących przedawnienie roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu oraz ugodą i zwiększenia pewności prawa. Ma ona istotne znaczenie praktyczne dla stron postępowań cywilnych, ponieważ prawidłowe ustalenie końca biegu terminu przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem pozostaje jednym z kluczowych elementów skutecznej ochrony praw majątkowych.
Źródło:
- Uchwała Sądu Najwyższego z 23.10.2025 r., sygn. akt III CZP 21/25, LEX nr 3932615;
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.).
Autorką artykułu jest adwokat Katarzyna Anioł.
