Biegła rewident wydała opinię bez zastrzeżeń o sprawozdaniu finansowym spółki akcyjnej, w którym ukryto m.in. fikcyjne zobowiązanie na kilkadziesiąt milionów złotych oraz inne nieprawidłowości księgowe. Doprowadziliśmy do prawomocnego skazania biegłej rewident za przewinienia dyscyplinarne, których dopuściła się przy opiniowaniu tego sprawozdania.
Wątpliwości akcjonariusza co do rzetelności sprawozdania finansowego
Naszym Klientem był akcjonariusz spółki akcyjnej, który zgłosił się do Kancelarii PZL z wątpliwościami co do rzetelności rocznego sprawozdania finansowego spółki oraz sprawozdania biegłej rewident z badania.
Diagnoza Kancelarii: agresywna księgowość i ukryte fikcyjne zobowiązanie
Po analizie dokumentów Zespół Kancelarii PZL zdiagnozował, że sprawozdanie finansowe za badany rok obrotowy nosiło znamiona tzw. „agresywnej księgowości”, było nierzetelne, naruszało przepisy powszechnie obowiązującego prawa i nie odzwierciedlało rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej spółki. Wśród zdiagnozowanych nieprawidłowości znalazły się m.in.:
- próba ukrycia w ewidencji pozabilansowej fikcyjnego zobowiązania spółki opiewającego na kwotę kilkudziesięciu milionów złotych;
- brak pogłębionej analizy sytuacji finansowej podmiotu, w którym spółka posiadała kilkudziesięciomilionowe „inwestycje”, a którego głównym składnikiem majątku były pożyczki udzielane innym podmiotom (w tym podmiotom powiązanym);
- zastrzeżenia co do prawa prezentowania w bilansie „innych inwestycji długoterminowych” o deklarowanej wartości kilkudziesięciu milionów złotych, tj. akcji i udziałów stanowiących przedmiot przewłaszczenia, w odniesieniu do których spółka została pozbawiona praw korporacyjnych oraz majątkowych z nimi powiązanych;
- zastrzeżenia co do skutków finansowych sprzedaży akcji/udziałów (rzekomo) w imieniu spółki, w konsekwencji których spółka miała ponieść wielomilionowe straty.
Mimo że zarówno w świetle ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, jak i Krajowych Standardów Badania, powyższe okoliczności wymagały rozpoznania jako obszar ryzyka istotnego zniekształcenia oraz odzwierciedlenia w sprawozdaniu z badania, biegła rewident wydała opinię bez zastrzeżeń.
Zawiadomienie do Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego
W imieniu Klienta przygotowaliśmy i skierowaliśmy do Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego (PANA) zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego przez biegłą rewident. W zawiadomieniu wskazaliśmy zdiagnozowane naruszenia – zarówno w treści sprawozdania finansowego, jak i w samym sprawozdaniu z badania. Zawiadomienie uruchomiło czynności nadzorcze PANA, które potwierdziły zasygnalizowane przez nas nieprawidłowości i stały się podstawą wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec biegłej rewident.
Skazanie biegłej rewident – prawomocne orzeczenie sądu okręgowego
Postępowanie zakończyło się prawomocnym skazaniem biegłej rewident za przewinienie dyscyplinarne oraz ustaleniem przez sąd, że sporządzone przez nią sprawozdanie z badania sprawozdania finansowego nie odpowiadało wymogom ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym.
Narzędzia akcjonariusza wobec nierzetelnej sprawozdawczości rachunkowej
Sprawa pokazuje, że odpowiedzialność biegłego rewidenta za jakość sprawozdania z badania jest realna, a nadzór nad rzetelnością badania sprawozdań finansowych nie kończy się na poziomie zarządu spółki ani samej firmy audytorskiej. Skutecznie sformułowane zawiadomienie do Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego – oparte na rzetelnej diagnozie nieprawidłowości księgowych i audytowych – prowadzi do realnej weryfikacji jakości badania i ewentualnego pociągnięcia biegłego rewidenta do odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Sprawa pokazuje również, że akcjonariusz dysponuje konkretnymi narzędziami umożliwiającymi mu reagowanie na nierzetelną sprawozdawczość rachunkową spółki. Zawiadomienie do Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego – oparte na rzetelnej diagnozie nieprawidłowości księgowych i audytowych – stanowi jedno z tych narzędzi w odniesieniu do biegłego rewidenta. Wobec organów spółki oraz innych osób uczestniczących w sporządzeniu sprawozdania finansowego akcjonariusz może sięgnąć po odrębne instrumenty prawa, w tym również prawa karnego.
Sprawa wpisuje się w naszą praktykę Sporów korporacyjnych.
Sprawę prowadzili: radca prawny, partner Mariusz Pniewski, radca prawny Bartosz Knyt oraz adwokat Krystian Michalski.
Najczęściej zadawane pytania
Co może zrobić akcjonariusz, jeśli ma wątpliwości co do rzetelności sprawozdania finansowego spółki?
Akcjonariusz dysponuje konkretnymi narzędziami umożliwiającymi mu reagowanie na nierzetelną sprawozdawczość rachunkową spółki. Przede wszystkim akcjonariusz może zaskarżyć uchwały walnego zgromadzenia zatwierdzające tę sprawozdawczość, a także domagać się zabezpieczenia swoich roszczeń. Dodatkowo wobec organów spółki oraz innych osób uczestniczących w sporządzeniu tej sprawozdawczości, akcjonariusz może sięgnąć po odrębne instrumenty prawa, w tym w uzasadnionych przypadkach, prawa karnego. Wobec biegłego rewidenta odpowiedzialnego za badanie sprawozdania, akcjonariusz może m.in. skierować do Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego (PANA) zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego.
Jaką odpowiedzialność może ponieść biegły rewident za pozytywne zaopiniowanie nierzetelnego sprawozdania finansowego?
Biegły rewident, który wydaje opinię bez zastrzeżeń o sprawozdaniu finansowym z naruszeniem ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz Krajowych Standardów Badania, ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną. Postępowanie dyscyplinarne toczy się niezależnie od postępowania karnego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe za ten sam czyn. Postępowanie dyscyplinarne wobec biegłego rewidenta prowadzi się w trybie określonym w ustawie o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym i może zakończyć się prawomocnym skazaniem za przewinienie dyscyplinarne.
Czym jest „agresywna księgowość” i jak jest traktowana w kontekście badania sprawozdań finansowych?
„Agresywna księgowość” to zespół praktyk księgowych zmierzających do przedstawienia sytuacji finansowej spółki w sposób nieodpowiadający jej rzeczywistej sytuacji majątkowej lub finansowej, najczęściej poprzez sztuczną ich poprawę. Przykładem tego typu działań jest m.in. ukrywanie zobowiązań w ewidencji pozabilansowej, sztuczne zawyżanie wartości aktywów lub niewłaściwą prezentację ich charakteru.
Biegły rewident przeprowadzając badanie jest odpowiedzialny za uzyskanie wystarczającej pewności, że sprawozdania finansowe jako całość nie zawierają istotnego zniekształcenia niezależnie od tego, czy zostało spowodowane oszustwem, czy błędem. Wszelkie sygnały wskazujące na takie praktyki wymagają od biegłego rewidenta rozpoznania ich jako obszaru ryzyka istotnego zniekształcenia oraz odzwierciedlenia w sprawozdaniu z badania. Biegły rewident powinien przy tym zachować zawodowy sceptycyzm przez okres całego badania, niezależnie od jego wcześniejszych doświadczeń związanych z jednostką.
Jak skierować zawiadomienie do Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego?
Ustawa o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym nie określa formalnych wymogów co do treści zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego przez biegłego rewidenta. W praktyce jednak warto, aby zawiadomienie zawierało szczegółowy opis zdiagnozowanych nieprawidłowości w treści sprawozdania finansowego oraz w sprawozdaniu z badania.
